რუსეთი ბენზინის ექსპორტის აკრძალვის წლის ბოლომდე გაგრძელებას გეგმავს: რა უნდა გაზომოს საქართველომ

25 ივლისს, როცა მოქმედი აკრძალვა 31 ივლისს უნდა ამოწურულიყო, რუსეთის მთავრობამ განაცხადა, რომ ბენზინის ექსპორტის შეზღუდვებს 2026 წლის ბოლომდე გააგრძელებდა: რიგ რეგიონში საწვავის ვითარება რთული რჩებოდა. ეს მასალა გამოცხადებულ გადაწყვეტილებას ეყრდნობა; მოქმედი დადგენილება უნდა შემოწმდეს იურიდიული დასკვნის გაკეთებამდე. ეს ზომა თავად რუსეთის შიდა ბალანსზეა აგებული. მისი გავლენა კონკრეტულ უცხოელ მყიდველზე დამოკიდებულია აკრძალვის სამართლებრივ ფარგლებზე, გამონაკლისებზე, მომწოდებლებთან კონტრაქტებზე და იმაზე, რომელი ნავთობპროდუქტი მიეწოდება რეალურად.

საქართველოსთვის ცვლილება მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ იანვარ—მაისში რუსეთი იმპორტირებული ნავთობპროდუქტების უმსხვილეს წყაროდ რჩებოდა. აქედან არ გამომდინარეობს, რომ ქართულ ბენზინგასამართ სადგურებზე საწვავი გამოილევა. საქართველო რამდენიმე ქვეყნიდან იმპორტირებს, საწვავის იმპორტის აგრეგირებული სტატისტიკა კი არ გამოყოფს საავტომობილო ბენზინს მარკების, მომწოდებლებისა და ბენზინგასამართი ქსელების მიხედვით.

2026 წლის იანვარ—მაისში საქართველომ დაახლოებით 738 000 ტონა ნავთობპროდუქტი შემოიტანა $635 მლნ-ად. რუსული მოცულობა 309 414 ტონა იყო, წლიურად 10%-ით ნაკლები; თურქეთიდან მიწოდება 67 336 ტონამდე გაიზარდა, აზერბაიჯანიდან — 55 601 ტონამდე.

ეს პროცენტული ზრდა შთამბეჭდავად მხოლოდ იმიტომ გამოიყურება, რომ შედარების ბაზა მცირე იყო. თურქეთი და აზერბაიჯანი ერთად კვლავ ნაკლებ მოცულობას აწვდიდნენ, ვიდრე მარტო რუსეთი. დივერსიფიკაცია არჩევანის სივრცეს აფართოებს, მაგრამ კონცენტრაციის რისკი ჯერ არ მოუხსნია.

ორი მაჩვენებელი იმავე გამოცემიდან სურათს ავსებს და დივერსიფიკაციის მარტივ ისტორიას ეწინააღმდეგება. რუმინეთმა იანვარ—მაისში 77 432 ტონა მიაწოდა — მეტი, ვიდრე თურქეთის 67 336 — და მისი მოცულობა წლიურად 37%-ით დაეცა: თურქული და აზერბაიჯანული ტვირთების ზრდამ ნაწილობრივ რუმინული ჩაანაცვლა და არა რუსული. ფასი კი მოცულობაზე ძლიერად შეიცვალა — იმპორტის საშუალო ფასი იანვრის $697-დან ტონაზე მაისში $1 115-მდე გაიზარდა, ანუ 60%-ით. სწორედ ამიტომ იმპორტის ანგარიში 28%-ით გაიზარდა, მოცულობა კი — 11%-ით.

პირველი — ფიზიკური მოცულობა პროდუქტებისა და მომწოდებლების მიხედვით, და არა ჯამური ღირებულება დოლარში. მეორე — იმპორტის ღირებულება ტონაზე მიწოდებით: ის ასახავს როგორც საბირჟო კოტირებებს, ისე მარშრუტის ხარჯს, მაგრამ არა საცალო ზედნადებს. მესამე — ლარის კურსი ანგარიშსწორების ვალუტებთან. მეოთხე — საცალო სხვაობა ქსელებსა და საწვავის მარკებს შორის.

აკრძალვამ შეიძლება შეამციროს ხელმისაწვდომი მიწოდება ქართული ფასების დაუყოვნებელი ზრდის გარეშე — თუ მარაგები დიდია, ალტერნატიული ტვირთები შემოდის ან საერთაშორისო ინდიკატორები ეცემა. პირიქითაც: საცალო ფასი შეიძლება გაიზარდოს რუსული მოცულობების სტაბილურობის პირობებშიც, რადგან ძვირდება ჩამნაცვლებელი ტვირთი, ფრახტი, დაზღვევა ან სავალუტო კურსი.

არსებული მონაცემები არ იძლევა საფუძველს იმის მტკიცებისთვის, რომ გაგრძელებული რუსული აკრძალვა ქართულ სადგურებზე ფასს კონკრეტული რაოდენობის თეთრით გაზრდის. ისინი იმასაც არ ადასტურებს, რომ საქართველოში ნებისმიერი რუსული ნავთობპროდუქტის მიწოდება აკრძალულია. პროდუქტების განმარტებები და გამონაკლისები უნდა შედარდეს მოქმედ რუსულ დადგენილებასა და საბაჟო მონაცემებს.

პასუხისმგებლიანი განახლება ვალდებულია გამიჯნოს ბენზინი, დიზელი და სხვა ნავთობპროდუქტები. რუსეთის მიდგომა დიზელზე შეიძლება ცალკე შეიცვალოს, საქართველოს გამოქვეყნებული აგრეგირებული იმპორტის ცხრილები კი ამ სხვაობას აბუნდოვანებს.

AutoBridge-ს შეუძლია თვალი ადევნოს: მოცულობებს მომწოდებელი ქვეყნების მიხედვით; ტონის საშუალო დეკლარირებულ ღირებულებას; Platts-ის კოტირებებს, სადაც ლიცენზია ამის საშუალებას იძლევა; ლარის კურსს; მსხვილი ქსელების გამოცხადებულ საცალო ფასებს; და სახელმწიფო შესყიდვისა და სამომხმარებლო ფასს შორის სხვაობას. თითოეულ მონაცემთა სერიას საკუთარი თარიღი უნდა ჰქონდეს.

ყველაზე ძლიერი გაგრძელება ივნისისა და ივლისის პროდუქტების ჭრილში საბაჟო მონაცემებთან ერთად მოვა. მანამდე სწორი დასკვნა ერთია: საქართველოსთვის უმსხვილეს მიწოდების ხაზზე გამოცხადდა უფრო ხანგრძლივი შეზღუდვა, ალტერნატიული მარშრუტები კი იზრდება, მაგრამ მცირე რჩება.